Саморездер, шуруптар мен дюбельдер: бекіткішті қалай таңдау керек

Дұрыс таңдалмаған бекіткіш — сөренің қабырғадан құлауының, шатыр табағының саморез жанынан ағуының және гипсокартонның жіктері бойынша жарылуының жиі себебі. Саморездер, шуруптар мен дюбельдер бұранда қадамымен, ұшымен, жабынымен және қандай материалға арналғанымен ерекшеленеді. Бұл мақалада ағашқа және металға арналған, шатырлық және гипсокартонға арналған саморездердің қандай болатынын, ұзындығы мен диаметрін қалай таңдау керектігін, бетонға, кірпішке және газоблокқа қандай дюбель керек екенін, анкерлік болт пен химиялық анкер қашан қойылатынын және болттардың, сомындар мен тығырықтардың беріктік класы нені білдіретінін қарастырамыз.

Саморездің шуруптан айырмашылығы

Шурупты алдын ала бұрғыланған тесікке немесе жұмсақ ағашқа бұрайды; классикалық шурупта басының астында бұрандасыз тегіс бөлігі бар — ол екі бөлшекті бір-біріне тартады. Саморез (өздігінен бұралатын бұранда) материалда бұранданы өзі кеседі, шынықтырудың арқасында қаттырақ және әдетте бүкіл ұзындығы бойынша бұрандалы болады. Тұрмыста екі сөзді жиі синоним ретінде қолданады, ал дүкенде бекіткішті мақсаты бойынша таңдайды: ағашқа, металға, гипсокартонға, шатырға.

Саморез түрлері

Ағашқа арналған саморездер

• Бұрандасы — ірі, сирек қадамды: орамдары талшықтарға терең кіріп, бөлшекті ұстайды.
• Ұшы — өткір.
• Жабыны — бөлмелер мен орташа ылғалдылыққа сары немесе ақ мырыш, қара фосфаттау тек құрғақ бөлмелерге.
• Қолданылуы — тақтайлар, бөренелер, фанера, ДСП, OSB.

Қаңқаларға, террасаларға және шатыр сырғауылдарына басы алты қырлы немесе жұлдызша битке арналған диаметрі 6–8 мм конструкциялық саморездер қолданылады — олар жүктелген түйіндерде болттар мен шегелерді алмастырады.

Металға арналған саморездер

• Бұрандасы — ұсақ, жиі қадамды: металл жұқа, және онда бірнеше орам болуы керек.
• Ұшы — 0,8–1 мм-ге дейінгі табаққа өткір немесе қалың металға бұрғылы (бұрғы): бұрғы тесік жасайды, бұранда соңынан бұралады.
• Басы — табақты басып, оны ойып жібермеу үшін көбіне пресс-тығырықты (кең жалпақ қалпақ).
• Қолданылуы — профильдер, металл қаңқаға профнастил, қаңылтыр, сэндвич-панельдер.

Шатырлық саморездер

Шатырлық саморездер — кілт-саптамаға арналған алты қырлы басы, EPDM резеңкесінен жасалған тығыздағыш тығырығы және бұрғысы немесе өткір ұшы бар саморездер. Әдетте олардың диаметрі 4,8 мм, металл арқалықтарға бекіту үшін ұзындығы 19–35 мм, ал ағаш торшабаққа 29–80 мм. Басын көбіне шатыр түсіне бояйды. Тығырықты резеңке сәл қысылғанша тартады: толық тартылмаған саморез су өткізеді, артық тартылғаны тығыздағышты жаншып жібереді.

Гипсокартонға арналған саморездер

• ГКЛ-ді металл профильге — қара фосфатталған, жиі қадамды, ұшы өткір, басы жасырын; 12,5 мм бір қабатқа 3,5 × 25 мм, екі қабатқа 3,5 × 35 мм.
• ГКЛ-ді ағаш қаңқаға — сырты сондай, бірақ бұрандасы ірі қадамды.
• Профильді профильге — пресс-тығырығы бар қысқа саморездер («клоптар») 3,5 × 9,5 немесе 4,2 × 13 мм, өткір немесе бұрғылы.

Басын картонды жыртпай, табаққа шамамен 1 мм батырады.

Қажетті түрі мен өлшемін саморездер мен шуруптар бөлімінен таңдауға болады.

Ұзындығы мен диаметрін қалай таңдау керек

Саморездің өлшемін миллиметрмен диаметр × ұзындық деп жазады, мысалы 4,2 × 51.

• Ағашқа ұзындығы. Шамамен саморез бекітілетін бөлшектің қалыңдығынан 2,5–3 есе ұзын болуы керек — сонда ұзындығының үштен екісіне жуығы негізге кіреді. 25 мм тақтайды 60–75 мм саморезбен бекітеді.
• Металға ұзындығы. Саморез барлық табақтардан өтіп, соңғысынан 3–5 мм — бірнеше бұранда орамына шығуы керек.
• Диаметрі. 3,5–4,2 мм — жеңіл бөлшектер мен әрлеу, 4,5–5 мм — жиһаз, торшабақ, сөрелер, 6 мм және одан жоғары — жүктелген түйіндер.
• Алдын ала бұрғылау. Бөлшек жарылып кетпеуі үшін қатты ағашқа және тақтайдың жиегіне саморез диаметрінің шамамен 0,7-сіндей тесік бұрғылайды.

Көшеге және ылғалды бөлмелерге мырыш жабыны бар, ыстықтай мырышталған немесе тот баспайтын болаттан (А2, теңіз бен бассейн жанында — А4) жасалған саморездерді таңдаңыз. Қара фосфатталған саморездер көшеде бір маусымда тоттанады.

Дюбельдер: бетонға, кірпішке және газоблокқа

Дюбель — шуруп бұралғанда керіліп, қабырғада үйкеліс немесе тірек есебінен ұсталатын пластик гильза. Оны қабырға материалына қарай таңдайды.

Орнатудың бірнеше ережесі:

• Тесікті дюбель диаметріне тең диаметрмен және одан 5–10 мм тереңірек — шаң үшін бұрғылайды.
• Сылақты есептемейді. Дюбельдің керілетін бөлігі сылақ немесе плитка қабатында емес, толығымен қабырғаның берік материалында тұруы керек.
• Шурупты қаптамадағы кесте бойынша таңдайды: 6 мм дюбельге әдетте 4–4,5 мм шуруп, 8 мм-ге — 5 мм, 10 мм-ге — 6 мм. Шуруптың ұзындығы = дюбель ұзындығы + бекітілетін бөлшектің қалыңдығы + 5 мм, ұшы гильзадан шығып, оны толық керуі үшін.
• Полиэтилен емес, нейлон — көше мен аяз үшін: нейлон дюбельдер минус температурада морт болмайды.

Рамаларды, есік жақтауларын және қасбеттік жүйелерді бекіту үшін қасбеттік дюбель — болат шурупы бар 8–10 мм ұзын гильза қолданылады. Әртүрлі негіздерге арналған дюбельдер дюбельдер мен анкерлер бөлімінде жинақталған.

Анкерлер және химиялық анкер

Жүктеме үлкен болғанда — аспалы қазан, қақпа, консоль, баспалдақ, — пластик дюбель жарамайды, анкер керек.

• Сыналы анкер — бетонға арналған, керілетін сақинасы бар болат шпилька. Сомынмен тартады, сақина сыналанады.
• Сомыны бар анкерлік болт — бетон мен толық кірпішке арналған, бүкіл ұзындығы бойынша керілетін гильза.
• Қағылатын анкер — ішкі бұрандалы гильза, қағылатын конуспен сыналанады, шпилькаға немесе болтқа арналған.
• Рамалық (металл) анкер — терезе және есік жақтауларын жиекке керу қысымынсыз бекітуге арналған.

Химиялық анкер — тесікке сығып шығарылатын екі компонентті шайыр, содан кейін оған бұрандалы шпилька салынады. Қатқаннан кейін шпилька керілусіз, бүкіл ұзындығы бойынша желімдік қосылыспен ұсталады. Артықшылықтары: газоблокта, қуыс кірпіште (торлы гильзамен), жиекке жақын жерде, үлкен жүктемелерде жұмыс істейді. Қату уақыты температураға байланысты — суықта ол бірнеше есе ұзарады, картридждегі кестені қараңыз.

Сейсмикалық аудан ретінде Алматыда ауыр жабдықты, консольдерді және күнқағарларды бекіткенде сейсмикалық жүктемелерге рұқсат етілген анкерлер қолданылады (құжаттамада бұл бөлек көрсетіледі), ал түйіндерді жобалаушы есептейді.

Болттар, сомындар мен тығырықтар: беріктік класы

Қазақстанда болттардың бұрандасы — метрлік: М6, М8, М10, М12, М16 т. б., мұнда сан — бұранданың миллиметрмен сыртқы диаметрі. Болат болттардың беріктік класы басында нүкте арқылы екі санмен басылады — МЕМСТ ISO 898-1 бойынша.

Түсіндірмесі қарапайым: бірінші сан × 100 = беріктік шегі, бірінші × екінші × 10 = аққыштық шегі. 8.8 класы үшін: 8 × 100 = 800 МПа, 8 × 8 × 10 = 640 МПа.

• Сомындардың өз класы бар — бір сан (5, 8, 10). Сомынды болттың бірінші санымен бірдей класта алады: 8.8 болтқа — 8 класты сомын.
• Тығырықтар — жалпақ тығырық (МЕМСТ 11371) жүктемені таратады, үлкейтілгені (МЕМСТ 6958) — ағаш пен жұмсақ материалдарға, серіппелі гровер тығырық (МЕМСТ 6402) — өздігінен бұралып шығудан сақтайды.
• Бұрандалы шпилька ұзындығы 1–2 м — химиялық анкерлерге, аспаларға және тартқыштарға арналған; орнында кеседі.

Болттар, сомындар, тығырықтар мен шпилькалар — бұрандалы бекіткіш бөлімінде.

Шегелер және перфорацияланған бекіткіш

Шегелер саморездерден жылдамырақ және кесілуге жақсы жұмыс істейді — бүйірлік жүктемеде олар сынбай, майысады. Құрылыс шегелерін қалыпқа, қаңқаларға және торшабаққа, қалпағы кішкентай әрлеу шегелерін — плинтустар мен жақтау тақталарына, қылтанақты және бұрандалы шегелерді — суырып алу күші үлкен керек жерлерге қолданады. Шегенің ұзындығы қағылатын тақтайдың қалыңдығынан 2,5–3 есе артық. Таңдау — шегелер бөлімінде.

Ағаш арқалықтарды, шатыр сырғауылдарын және қаңқаларды перфорацияланған бекіткішпен — бекіткіш бұрыштамалармен, пластиналармен, бөрене тіректерімен жалғайды. Оларды өндіруші қарастырған әр тесікке анкерлік (қылтанақты) шегелермен немесе арнайы саморездермен бекітеді. Гипсокартонға арналған қара саморездер бұл үшін жарамайды: олар қатты әрі морт және жүктемеде сынады. Элементтер — перфорацияланған бекіткіш бөлімінде.

Мысал: гипсокартон қалқаға арналған бекіткіш

Ұзындығы 3,6 м және биіктігі 2,5 м металл қаңқадағы қалқа, екі жағынан бір қабат қаптама, табақтар 1200 × 2500 мм, тіреулер 600 мм сайын.

1. Табақтар: 3,6 ÷ 1,2 = бір жағына 3 табақ, барлығы 6 табақ.
2. Профильге 3,5 × 25 саморездер: әр табақ 3 тіреуге тіреледі; 250 мм қадаммен бір тіреуге — 2500 ÷ 250 + 1 = 11 саморез; бір табаққа 3 × 11 = 33, 6 табаққа — 198. 10 % қормен — шамамен 220 дана.
3. Бағыттауыштарға 6 × 40 дюбель-шегелер: жоғарғы және төменгі профиль әрқайсысы 3,6 м, қадамы 0,5 м — 3,6 ÷ 0,5 = 7,2 → 8 аралық → бір профильге 9 дана, барлығы 18; қабырғаларға екі шеткі тіреу әрқайсысы 2,5 м — 2,5 ÷ 0,5 = 5 аралық → 6 дана, барлығы 12. Жиыны 30 дана.
4. 3,5 × 9,5 «клоптар»: тіреулер 3,6 ÷ 0,6 + 1 = 7, оның 5-еуі аралық; әрқайсысын жоғарғы және төменгі профильге әр шетінен 2 «клоппен» бекітеді: 5 × 2 × 2 = 20, қормен — 25 дана.

Бекіткіштер мен металл бұйымдардың барлық түрі бекіткіш бөлімінде жинақталған.

Жиі кездесетін қателер

• Көше мен ваннадағы қара саморездер. Фосфат жабыны ылғалдан қорғамайды, бекіткіш тоттанып, сары-қызыл ағындар қалдырады.
• Сылақтағы дюбель. Керілетін бөлігі қабырғада емес, сылақ қабатында тұрады, және дюбель онымен бірге суырылып шығады.
• Газоблоктағы кәдімгі дюбель. Ұялы бетон керілуден үгітіледі; газобетонға арналған арнайы дюбель немесе химиялық анкер керек.
• Металға ағашқа арналған саморез. Ірі бұранда жұқа табақта ұсталмай, айналып кетеді.
• Артық тартылған шатырлық саморез. Жаншылған EPDM тығырығы жарылып, саморездің астына су ағады.
• Класы әртүрлі болт пен сомын. Әлсіз сомын болт есептік күшке жеткенше бұранданы жұлып кетеді.

Сұрақтар мен жауаптар

Бетон қабырғаға бекіткішті қалай таңдау керек?

Жеңіл заттарға — қаптамадағы кесте бойынша шурупы бар 6–8 мм керілетін нейлон дюбель. Ауырларына — сыналы анкер немесе анкерлік болт, жиекке жақын үлкен жүктемеде — химиялық анкер.

Металға арналған саморездердің ағашқа арналғандардан айырмашылығы неде?

Металға арналған саморездердің бұранда қадамы ұсақ және ұшы көбіне бұрғылы, ағашқа арналғандарда — ірі қадам және өткір ұшы. Оларды шатастыруға болмайды: әрқайсысы «бөтен» материалда нашар ұстайды.

Газоблокқа қандай дюбель керек?

Спираль қырлы газобетонға арналған арнайы дюбель немесе торлы гильзасы бар химиялық анкер. Газоблокта кәдімгі керілетін дюбель нашар ұстайды.

Болт басындағы 8.8 нені білдіреді?

Бұл беріктік класы: беріктік шегі 800 МПа және аққыштық шегі 640 МПа. Мұндай болтқа 8 класты сомын керек.

25 мм тақтайға қандай ұзындықтағы саморез керек?

Шамамен 60–75 мм — саморездің көп бөлігі негізге кіруі үшін тақтайдың қалыңдығынан 2,5–3 есе ұзын.