Жылыту радиаторын қалай таңдау керек

Жылыту радиаторы 15–25 жылға таңдалады, сондықтан қателік қымбатқа түседі: суық бөлме, гидросоққыдан кейінгі ағу немесе бірнеше маусымнан соң пайда болатын тот. Бұл мақалада биметалл, алюминий, болат және шойын батареялардың айырмашылығын, бөлме ауданы бойынша секция санын қалай есептеуді және Алматыдағы орталық жылытуға қандай, ал дербес жылытуға қандай жылыту радиаторы сай келетінін талдаймыз.

Жылыту радиаторларының түрлері

Барлық жылыту батареялары корпусы мен жылу тасығышқа арналған арналары жасалған материал бойынша бөлінеді. Материалға жұмыс қысымы, лас суға төзімділік, қызу жылдамдығы және жылу беру қабілеті байланысты. Жылыту аспаптарына қойылатын жалпы талаптарды МЕМСТ 31311-2005 белгілейді, ал нақты модельдің дәл сипаттамаларын әрдайым өндірушінің төлқұжатынан қараңыз.

Биметалл радиаторлар

Ішінде су жүретін болат немесе мыс түтіктер, ал сыртында жылуды тез беретін қабырғалары бар алюминий корпус болады. Биметалл радиаторлар әдетте 20–35 атм жұмыс қысымына шыдайды, сондықтан оларды көбіне орталық жылытуы бар көпқабатты үйлерге орнатады.

Екі түрін ажыратады:

• толық биметалл — болат өзек бүкіл контур бойымен өтеді, су алюминийге тимейді;
• жартылай биметалл — болат тек тік арналарда, көлденең коллекторлар алюминийден жасалған.

Қалалық желі үшін толық биметалл сенімдірек: агрессивті су алюминиймен жанаспайды.

Алюминий радиаторлар

Жеңіл, әдемі және жылу беруі жоғары — бір секция әдетте 150–200 Вт береді. Алюминий батареялар тез қызады және термореттегішке тез жауап береді. Кемшіліктері — жұмыс қысымы әдетте 6–16 атм және су сапасына сезімталдық: сілтілігі жоғары жылу тасығышта алюминий коррозияға ұшырайды, ал жүйеде газ бөлінеді. Сондықтан алюминий радиаторлар — суы таза әрі қысымы төмен, өз қазандығы бар жеке үйге арналған таңдау.

Болат панельді радиаторлар

Бұл арасында конвектор-қабырғалары бар бір, екі немесе үш болат панель. Түрі сандармен белгіленеді: 11 — бір панель және бір қатар қабырға, 22 — екі панель және екі қатар, 33 — үш және үш. Сандар неғұрлым үлкен болса, сол ұзындықта қуат соғұрлым жоғары. Панельді радиатор арзан, секцияларға бөлінбейді, жұмыс қысымы әдетте 6–10 атм. Болаттың басты жауы — оттегі: егер жүйені жазға ағызып тастаса, ішінде коррозия басталады. Сол себепті болат радиаторлар дербес жылыту үшін жақсы нұсқа, ал орталық жылыту үшін тәуекелді.

Шойын батареялар

Классикалық шойын радиаторлар (МЕМСТ 8690-94) кез келген дерлік суға шыдайды, коррозиядан қорықпайды және ондаған жыл қызмет етеді. Олар баяу қызады, бірақ баяу суиды — қазандық сөнгеннен кейін де жылу сақталады. Кемшіліктері — салмағы ауыр (секциясы 6–8 кг), жұмыс қысымы әдетте 9–12 атм және кенет гидросоққыларға сезімталдық: шойын морт келеді. Заманауи дизайнерлік шойын батареялар интерьердің ретро-элементі сияқты көрінеді, бірақ айтарлықтай қымбат тұрады.

Радиатор түрлерін салыстыру

Сандар шамамен берілген: әр өндірушіде қысым мен қуат айтарлықтай ерекшеленеді.

Радиатор секцияларының санын қалай есептеу керек

Аудан бойынша қарапайым есеп

Төбесі 2,7 м-ге дейінгі және терезелері қалыпты бөлме үшін 1 м² ауданға шамамен 100 Вт жылу алынады. Осыдан «радиатордың 1 секциясы қанша шаршы метрге жетеді» деген танымал сұраққа жауап шығады: қуаты 180 Вт секция шамамен 1,8 м²-ді жылытады, яғни бағдар — 1,5–2 м²-ге бір секция.

Түзету коэффициенттері:

• бұрыштағы бөлме, екі сыртқы қабырға — +20 %;
• соңғы қабат немесе жылытылмайтын жертөленің үстіндегі бірінші қабат — +10–15 %;
• үлкен терезе немесе панорамалық әйнектеу — +10–20 %;
• төбе 2,7 м-ден биік болса — көлем бойынша есептеңіз: панельді үй үшін 1 м³-ге шамамен 40 Вт, терезелері жақсы кірпіш үй үшін 1 м³-ге 34 Вт.

Температуралық арынды ескеріңіз

Төлқұжаттағы қуат белгілі бір температуралық арында — радиатордың орташа температурасы мен бөлмедегі ауаның айырмасында көрсетіледі. Көбіне Δt = 70 °C деп жазады (су шамамен 90 °C, ауа 20 °C). Нақты жүйеде су жиі суығырақ болады, ал арын 50 °C-қа жақын. Δt = 50 °C болғанда жылу беру төлқұжаттағы мәннің шамамен 65 %-ына дейін төмендейді. Егер төлқұжатта қуат Δt = 50 °C кезінде берілсе, қайта есептеудің қажеті жоқ.

Есептеу мысалы

Панельді үйдегі 18 м² бұрыштағы бөлме, төбесі 2,7 м, бір терезе. Осьаралық қашықтығы 500 мм биметалл радиатор таңдалды, секция қуаты Δt = 70 °C кезінде 180 Вт.

1. Негізгі қажеттілік: 18 × 100 = 1 800 Вт.
2. Бұрыштағы бөлме: 1 800 × 1,2 = 2 160 Вт.
3. Төлқұжаттағы қуат бойынша: 2 160 / 180 = 12 секция.
4. Егер нақты арын шамамен 50 °C болса: секция қуаты 180 × 0,65 ≈ 117 Вт, секция саны 2 160 / 117 ≈ 18,5 — 19-ға дейін дөңгелектейміз.

19 секция — ұзындығы шамамен 1,5 м радиатор. Егер терезе тарырақ болса, екі батарея (терезе астына және екінші сыртқы қабырғаның жанына) орнатқан немесе қуаттырақ модель алған жөн. Логика әрдайым бірдей: бөлменің жылу шығынын секцияның төлқұжаттағы емес, нақты қуатына бөлеміз.

Алматыдағы орталық жылытуға арналған радиатор

Алматының көппәтерлі үйлерінде радиаторлар қалалық желіге қосылған. Жылыту маусымы әдетте қазанның ортасында басталып, сәуірде аяқталады. Таңдау үшін орталық жылытудың үш ерекшелігі маңызды:

• Қысым және қысыммен сынау. Жазда желілерді жоғары қысыммен тексереді, ал жүйені іске қосқанда гидросоққылар болуы мүмкін. Беріктік қоры керек: радиатордың жұмыс қысымын 16 атм-ден төмен емес алған дұрыс, ал биік үйлердің жоғарғы қабаттары үшін одан да көп қормен.
• Су сапасы. Қалалық желідегі жылу тасығышта қақ, құм және еріген оттегі болады, оның қышқылдығы өзгеріп отырады. Мұндай суда алюминий ұзаққа бармайды.
• Жазға ағызу. Жүйе жиі босатылады да, ішіне ауа кіреді — болат панельдер іштей тоттана бастайды.

Сондықтан орталық жылытуы бар пәтерге әдетте толық биметалл немесе шойын таңдайды. Ауыстыру алдында жұмыстарды үйдің басқарушы ұйымымен келісіңіз: тік құбырды жауып, суын ағызу керек, ал монтаждан кейін қысыммен тексеру қажет. Радиатор алдына байпас (айналма жалғағыш) пен бекіту крандарын қояды, сонда батареяны бүкіл тік құбырды өшірмей-ақ алуға болады. Бір құбырлы жүйеде байпассыз термостаттық клапан қоюға болмайды — көршілердің жылуын жауып тастайсыз.

Дербес жылытуға арналған радиатор

Газ немесе электр қазандығы бар жеке үйде жүйедегі қысым әдетте 1,5–3 атм, су тұйық контур бойымен айналады және іс жүзінде ауыспайды. Мұнда кез келген түр жарайды:

• алюминий радиаторлар — тез қызу және орынды құнға жақсы жылу беру;
• болат панельдер — арзан, ұқыпты, термобастармен ыңғайлы;
• биметалл — болашаққа қор керек болса;
• шойын — жылу инерциясы қажет болса, мысалы тәулік бойы жағылмайтын қатты отын қазандығында.

Дербес жүйеде бүкіл жиынтық маңызды: қазандық, айналма сорғы, кеңейту багы және құбырлар. Жылыту жүйесіне арналған сорғыларды және сумен жабдықтау бөліміндегі құбырлар мен фитингтерді радиаторлармен бірге таңдаған дұрыс, сонда диаметрлер мен қуат сәйкес келеді. Егер қазандық бір контурлы болса, үйге ыстық суды әдетте бойлер береді — нұсқалар су жылытқыштар бөлімінде жиналған.

Климатты ескеріңіз: қыста Алматыда −20 °C және одан да төмен болады, ал тау бөктерінде суығырақ. Қабырғалары жылытылған жеке үй үшін 1 м²-ге 100 Вт әдетте жеткілікті, жылытылмаған ескі үй үшін 120–150 Вт қарастырыңыз.

Осьаралық қашықтық және өлшемдер

Осьаралық қашықтық — жоғарғы және төменгі келте құбырлардың орталықтары арасындағы қашықтық. Ең кең таралған нұсқалар — 350 мм және 500 мм. Ескі батареяны ауыстырғанда құбырларды қайта істемеу үшін сол осьаралық қашықтықты алған оңай. Панорамалық терезелердің астына арналған аласа радиаторлар және тар қабырға аралықтарына арналған тік радиаторлар да болады, бірақ олардың қуаты да төлқұжат бойынша есептеледі.

Жылу беруге әсер ететін орнату ережелері:

• еденнен радиатордың төменгі жағына дейін — 8–12 см;
• терезе алдынан жоғарғы жағына дейін — кемінде 10 см;
• қабырғадан — 3–5 см;
• радиатор ұзындығы — терезе енінің 50–75 %-ы болғаны жөн, сонда жылы ауа әйнектен келетін суықты кеседі.

Тығыз экран, еденге дейінгі перделер және батарея алдындағы жиһаз оның жылу беруін 10–20 %-ға төмендетеді.

Қосылу сызбасы және жинақтауыштар

Қосылу тәсілі де қуатқа әсер етеді. Диагональды қосылу (беру жоғарыдан, қайтару қарама-қарсы жақтан төменнен) төлқұжаттағы толық жылу беруді қамтамасыз етеді. Бір жақты бүйірлік қосылу 10–12 секцияға дейінгі радиаторларға жарайды. Төменгі қосылу құбырлары еденде жатқан жеке үйде ыңғайлы, бірақ жылу беру әдетте 10–15 %-ға төмен.

Радиаторға мыналар қажет болады:

• кронштейндер немесе еденге қойылатын тіреулер;
• ауа шығарғыш (Маевский краны) — ауаны шығару үшін;
• беру мен қайтарудағы бекіту крандары;
• тығындар мен құбыр диаметріне арналған өтпелер;
• термостаттық клапан — дербес жүйе немесе екі құбырлы сызба үшін.

Түрлі компаниялардың радиаторлары мен жинақтауыштарын жылыту бөлімінен, ал су құбыры мен кәрізге қажеттінің бәрін жалпы сантехника бөлімінен көруге болады.

Сатып алғанда нені тексеру керек

1. Төлқұжат және таңбалау. Төлқұжатта жұмыс және сынақ қысымы, температуралық арын көрсетілген секция қуаты, осьаралық қашықтық және жылу тасығыштың рұқсат етілген температурасы болуы тиіс.
2. Биметалдағы өзек түрі. Бұл толық биметалл ма, әлде жартылай биметалл ма — сұраңыз: сыртқы түрі бойынша оларды ажырату мүмкін емес, сондықтан төлқұжатқа және өндірушінің құрылым сипаттамасына сүйеніңіз.
3. Жабын. Ұнтақты эмаль тегіс, ағынсыз және сынықсыз жатуы керек — алюминий мен болаттағы зақымдар уақыт өте тоттанады немесе қараяды.
4. Бұранда және жиынтық. Жиынтықта тығындар, төсемдер және ауа шығарғыш бар екенін, келте құбырлардың бұрандасы сіздің құбырларыңызға сәйкес келетінін тексеріңіз.
5. Кепілдік. Биметалл мен шойынға өндірушілер әдетте алюминийге қарағанда ұзағырақ кепілдік береді — бұл жанама түрде ресурсты көрсетеді.

Жиі кездесетін қателер

• Орталық жылытуға алюминий қою. Лас су мен қысым ауытқулары қызмет мерзімін бірнеше есе қысқартады.
• Арынды ескермей, төлқұжаттағы қуат бойынша есептеу. Бөлме жоспарланғаннан шамамен үштен бірге аз жылу алады.
• Бір құбырлы жүйеде термобасты байпассыз қою. Тік құбыр жабылып, көршілер жылусыз қалады.
• Батареяны экранмен және перделермен жабу. Жылу қабырғаға кетеді, ал бөлме жылымайды.
• Жүйе жазға ағызылатын жерге болат қою. Іштен коррозия және бірнеше жылдан кейін ағу.
• Бүйірлік қосылған тым ұзын радиатор. Шеткі секциялар суық күйінде қалады.

Сұрақтар мен жауаптар

Орталық жылытуы бар пәтерге қандай жылыту радиаторы жақсы?

Әдетте толық биметалл немесе шойын таңдайды: олар жоғары қысым мен гидросоққыларға шыдайды және лас жылу тасығыштан қорықпайды. Төлқұжаттағы жұмыс қысымын 16 атм-ден төмен емес алған дұрыс.

Радиатордың 1 секциясы қанша шаршы метрге есептелген?

Бағдар — төбесі 2,7 м-ге дейінгі бөлмеде қуаты 150–200 Вт бір секция 1,5–2 м²-ге. Бұрыштағы бөлме үшін және су температурасы төмен болса, секция көбірек керек.

Көпқабатты үйге алюминий батареяларды қоюға бола ма?

Желідегі қысым төлқұжат шегінде болса, техникалық тұрғыдан болады, бірақ қалалық желідегі су сапасы олардың қызмет мерзімін қысқартады. Дербес жылыту үшін алюминий жақсы сай келеді.

Панельді радиатордың секциялыдан айырмашылығы неде?

Панельді радиатор — тұтас болат аспап, оның қуаты түріне (11, 22, 33) және ұзындығына байланысты. Секциялы радиатор жеке секциялардан жиналады, олардың санын бөлмеге қарай таңдауға болады.

Шойын батареяларды биметалл батареяларға ауыстыру керек пе?

Егер шойын ақпаса және жылытса, ауыстыру міндетті емес. Батареялар шөгінділерге толып қалса, ақса немесе қажетті жылуды бермесе, ауыстыру орынды.