Қандай гипсокартон таңдау керек: ГКЛ, ГКЛВ немесе ГКЛО

Гипсокартон бірнеше түрде сатылады, ал сыртынан парақтар тек картонның түсімен ерекшеленеді. Бірақ жуынатын бөлмеге кәдімгі парақты немесе қабырғаға жұқа төбелік парақты орнату бір жылдан кейін әрлеуді қайта жасау деген сөз. Бұл мақалада қабырға, төбе және ылғалды бөлмелер үшін қандай гипсокартон таңдау керектігін, ГКЛ-дің ГКЛВ мен ГКЛО-дан айырмашылығын, қандай профильдер, аспалар мен бекіткіштер қажет екенін және қалқаға материалдарды қалай есептеуге болатынын қарастырамыз.

Парақтардың түрлері: ГКЛ, ГКЛВ, ГКЛО және ГКЛВО

Гипсокартон парағы — екі жағынан тығыз картонмен желімделген гипс өзек. Парақтың қасиеттерін гипске қосылатын қоспалар анықтайды. Қазір парақтар МЕМСТ 32614-2012 бойынша шығарылады, онда олардың жаңа белгілері бар (ГСП-A, ГСП-H2 және т.б.), бірақ дүкендер мен сметаларда әлі де ГКЛ, ГКЛВ және ГКЛО деп айтады.

Ылғалға төзімді гипсокартон

ГКЛВ-де гипске гидрофобтаушы қоспалар қосылған, ал картон зеңге қарсы сіңдірілген. Ылғалға төзімді гипсокартон ауаның жоғары ылғалдылығына шыдайды, бірақ тікелей суға емес. Жуынатын бөлмеде оны міндетті түрде астарлайды, душ аймағында және қабырғалардың төменгі жағында жағылатын гидрооқшаулағышпен жабады да, содан кейін ғана плитка төсейді. Плитка астына ылғалды аймақтарды әдетте екі қабат етіп қаптайды немесе тіректерді жиірек қояды.

Отқа төзімді гипсокартон

ГКЛО шыны талшықпен арматураланған, сондықтан өрт кезінде пішінін ұзағырақ сақтайды және үгіліп кетпейді. Оны нормалар отқа төзімділік шегін талап ететін жерлерде қолданады: желдету шахталарының айналасында, қазандықтарда, эвакуация жолдарында. Пәтерде ол әдетте қажет емес, ал жеке үйде түтін мұржасы мен пеш маңын қаптауға пайдалы — пеш өндірушісі көрсеткен шегіністермен.

Гипсокартонның өлшемдері мен қалыңдығы

Парақтың стандартты ені — 1 200 мм, ұзындығы — 2 000-нан 3 000 мм-ге дейін (көбіне 2 500 және 3 000 мм). Гипсокартонның өлшемін бөлменің биіктігіне қарай таңдайды: көлденең жіктер неғұрлым аз болса, жіктермен жұмыс та, жарықшақ қаупі де соғұрлым аз.

• 12,5 мм — қабырғалық гипсокартон. Қалқалар мен қабырғаларды қаптауға арналған негізгі парақ. Жеткілікті қатты, арнайы дюбельдер арқылы сөрелер мен шкафтарды ұстайды.
• 9,5 мм — төбелік гипсокартон. Шамамен төрттен бірге жеңіл, сондықтан төбе қаңқасына жүктемені азырақ түсіреді. Қабырғаға оны тек екінші қабат ретінде немесе жеңіл қораптар үшін қояды.
• 6,5 мм — аркалық. Радиус бойынша иіледі, аркалар мен қисық сызықты элементтерге қажет.
• 15–18 мм — беріктік пен дыбыс оқшаулауға талап жоғары қалқаларға.

Салмағын да ескерген жөн: өлшемі 1 200 × 2 500 мм, қалыңдығы 12,5 мм парақ әдетте шамамен 25–30 кг тартады, нақты салмағы төлқұжатта көрсетілген. Оны биіктікке екі адам немесе көтергішпен көтереді.

Көптеген шеберлер төбеге де 12,5 мм қояды: осылай бет тегісірек болады, ал жүктемедегі айырма аспалардың қадамымен өтеледі. Ең бастысы — шатастырмау: 9,5 мм-ді қабырғаға бір қабат етіп қоюға болмайды, ол иіліп, бекіткішті нашар ұстайды.

Парақтың жиегі

Бойлық жиек түзу, жұқартылған (УК) және жартылай дөңгелек жұқартылған (ПЛУК) болады. Жұқарту жік бітелгеннен кейін парақтың жазықтығынан шығып тұрмауы үшін қажет. Жөндеуді өз қолымен жасауға ПЛУК ыңғайлырақ: жік кеңірек, оны шпаклёвкамен толтыру оңайырақ.

ГВЛ: гипс-талшықты парақ қашан қажет

ГВЛ — картон қабығы жоқ гипс-талшықты парақ: гипс бүкіл қалыңдығы бойынша үлпілдетілген целлюлозамен арматураланған. Ол ГКЛ-ден тығызырақ әрі берігірек, бекіткіш пен соққыны жақсырақ ұстайды, ылғалдан азырақ қорқады, бірақ ауырырақ және кесуі қиынырақ — оны кесік бойынша сындырмайды, арамен кеседі.

ГВЛ-ді құрғақ еден стяжкасына, соққы болуы мүмкін шеберханалар мен кіреберістердегі қабырғаларға және ауыр қаптау астына таңдайды. Пәтердегі кәдімгі қалқалар мен төбелерге гипсокартон жеткілікті: ол арзанырақ, жеңілірек және онымен жұмыс істеу оңайырақ. ГКЛ, ГКЛВ, ГКЛО және ГВЛ парақтарын таңдап, компаниялардың ұсыныстарын парақтық материалдар бөлімінде салыстыруға болады.

Гипсокартонға арналған профиль: ПН, ПС, ПП, ППН

Қаңқаны мырышталған болат профильден жинайды. Әр түрдің өз міндеті бар.

ПН мен ПС ені жұп болып таңдалады: ПС-75 тек ПН-75-пен жұмыс істейді. Профиль неғұрлым кең болса, қалқа соғұрлым биік әрі қатты болады. Шамамен алғанда, тіректер қадамы 600 мм және бір қабат қаптау кезінде ПС-50 биіктігі 2,7–3 м-ге дейінгі қалқаларға, ПС-75 — 4 м-ге дейін, ПС-100 — 5 м-ге дейін жарайды. Нақты рұқсат етілген биіктіктерді жүйе өндірушілері өз профильдеріне арналған кестелерде береді.

Профиль металының қалыңдығы әдетте 0,4–0,6 мм. Қалқалар мен төбелер үшін 0,5 мм-ден бастап алған дұрыс: жұқа профиль бұрандаларды бұрағанда бұралып кетеді, қабырға «шайқалады». Бағыттаушы профильдер мен қажетті ендегі тірек профильді гипсокартонға арналған профильдер бетінде таңдауға болады.

Профильдің қадамы

• Қалқа тіректері — 600 мм: ені 1 200 мм параққа үш тірек келеді, парақтың шеттері профильге түседі.
• Плитка мен ауыр аспалы шкафтар астына — 400 мм немесе екі қабатты қаптау.
• ПП төбелік профилі — әдетте 400–600 мм; 12,5 мм парақтардан жасалған төбе үшін көбіне 500 мм, парақтарды көлденең бекіткенде — 400 мм.
• ПП-дағы аспалар — жүйе өндірушісінің кестелері бойынша әр 600–1 000 мм сайын.

Аспалар және қаңқаны бекіту

Төбелік профиль аспаларда ұсталады:

• Тік аспа — П пішінді пластина. Төбені аражабыннан 30–120 мм-ге түсіргенде жарайды.
• Тартқышы бар аспа (анкерлік) — төбені 150 мм және одан көп түсіруге арналған, биіктігі реттеледі.
• «Краб» қосқышы — екі деңгейлі қаңқада ПП профильдерін айқыш етіп қосады.
• Ұзартқыш — ПП-ны ұзындығы бойынша жалғайды.

ПН және ППН бағыттаушыларын бетон мен кірпішке дюбель-шегелермен 1 000 мм-ден аспайтын қадаммен бекітеді (төбе үшін көбіне 500 мм), бір профильге кемінде үш бекіткіш. Қалқа бағыттаушыларының астына тығыздағыш таспа желімдейді: ол дыбыс пен дірілді басады. Қаңқаға арналған аспалар мен бекіткіштерді аспалар және бекіту бөлімінен, ал басқа түрдегі аспалы төбелерге қажеттісін төбе жүйелері бөлімінен таңдау ыңғайлы.

Гипсокартонға арналған бұрандалар

Парақты металға ұшы өткір, басы жасырын бұрандалармен (TN түрі) бекітеді: 3,5 × 25 мм — 12,5 мм бір қабат үшін, 3,5 × 35 мм — екінші қабат үшін. Профильдерді өзара тығыздағыш шайбасы бар қысқа бұрандалармен немесе тескішпен қосады. Парақтағы бұрандалардың қадамы — қабырғада шамамен 250 мм, төбеде 150–170 мм, жиектен шегініс — кемінде 10 мм. Бұранданың басы картонды жыртпай, 0,5–1 мм-ге батырылады. Қолайлы бұрандалар мен шуруптар бұрандалар мен шуруптар бөлімінде бар.

Жіктер: серпянка және шпаклёвка

Жіктердегі жарықшақтар — гипсокартонға қойылатын басты наразылық. Бұл әрқашан дерлік асығыстықтың немесе дұрыс емес материалдардың салдары.

1. Жұқарту жоқ көлденең (шеткі) жіктерде жиектерден 45° бұрышпен қиғаш жиек алынады.
2. Жіктерді астарлайды.
3. Бірінші қабат — жіктерге арналған гипс шпаклёвкасы, оған бірден арматуралаушы таспа салынады: серпянка (шыны тор) немесе қағаз таспа.
4. Кепкеннен кейін — жіктен кеңірек екінші тегістеуші қабат, содан кейін бояу астына бүкіл бетке әрлеу шпаклёвкасы.
5. Сыртқы бұрыштарды тесікті бұрышпен қорғайды.

Жіктерге әрлеу шпаклёвкасы емес, арнайы жоғары беріктігі бар шпаклёвка алынады: әрлеу шпаклёвкасының үзілуге беріктігі төмен. Серпянкамен жұмыс істеу оңайырақ, қағаз таспа ішкі бұрыштар мен төбеде сенімдірек. Таспалар, бұрыштар және басқа жинақтаушылар жинақтаушылар бөлімінде, ал жіктер мен әрлеуге арналған гипс қоспалары шпаклёвкалар бөлімінде жинақталған.

Жіктермен жұмысты +10 °C-тан төмен емес температурада және бөлмедегі «ылғалды» процестер — стяжка мен сылақ — аяқталғаннан кейін жүргізуге болады. Парақтарды орнатар алдында бөлмеде бір тәулік ұстайды.

Қалқаға парақ пен профильді есептеу: мысал

Ұзындығы 4,8 м, биіктігі 2,7 м, есік ойығы 0,9 × 2,1 м қалқа. Екі жағынан 12,5 мм ГКЛ-мен бір қабат қаптау, қадамы 600 мм ПС-75 қаңқа, парақтар 1 200 × 3 000 мм, профильдердің ұзындығы 3 м.

Парақтар:

1. Бір жағының ауданы: 4,8 × 2,7 = 12,96 м².
2. Ойықты шегергенде екі жағы: 12,96 × 2 − 0,9 × 2,1 × 2 = 25,92 − 3,78 = 22,14 м².
3. Аудан бойынша: 22,14 / 3,6 (парақ ауданы) = 6,15, яғни 7 парақ.
4. Орналастыру бойынша: бір жағына 4,8 / 1,2 = 4 толық биіктіктегі парақ, екі жағына — 8 парақ. Әр парақтан қалатын 0,3 м кесінділер мен ойық маңындағы бөліктер іс жүзінде пайдаланылмайды.
5. Барлығы 8 парақ және ақау мен кесу кезіндегі қателерге 1 қор — 9 парақ аламыз.

Аудан бойынша есептеу төмендетілген сан беретіні көрініп тұр: тұтас парақтарды орналастыру бойынша есептеңіз.

ПН-75 бағыттаушы профилі:

1. Еден мен төбе: 4,8 × 2 = 9,6 м, еден бойынша есік ені 0,9 м шегеріледі — 8,7 м.
2. Ойық үстіндегі жалғастырғыш — шамамен 1,2 м.
3. Барлығы 9,9 м — 3 м-лік 4 профиль.

ПС-75 тірек профилі:

1. Қадамы 600 мм тіректер: 4,8 / 0,6 = 8 аралық, демек қабырғалар жанындағы екеуін қоса алғанда 9 тірек.
2. Ойықтың екі жағына қосымша тіректер қояды — тағы 2 (оларды ағаш бөренемен күшейтеді немесе ПС-ны ПС-ға кигізеді).
3. Есік үстіндегі биіктігі 0,6 м қысқа тіректер — тағы бір профильден.
4. Барлығы 3 м-лік 12 ПС-75 профилі.

Бекіткіш және жіктер:

1. 3,5 × 25 бұрандалар: 1 м²-ге шамамен 25 дана — 22,14 × 25 ≈ 550, 1 000 даналық қорап алыңыз.
2. ПН мен шеткі тіректерге 0,6 м қадаммен 6 × 40 дюбель-шегелер: (9,6 + 2,7 × 2) / 0,6 = 25, қормен — 30 дана.
3. Серпянка: парақтар арасындағы жіктер — 3 тік жік × 2,7 м × 2 жақ = 16,2 м, оған қабырға мен төбеге жанасу орындары қосылады — 45 м-лік орам жетеді.
4. Жіктерге арналған шпаклёвка — шамамен 1 м²-ге 0,3–0,5 кг: 7–11 кг шамасында. Нақты шығынын қаптамадан қараңыз.

Егер қалқа ішінде дыбыс оқшаулау қажет болса, 12,96 − 1,89 = 11,07 м² ауданға қалыңдығы 50 мм минералды мақта плиталарын қосыңыз.

Жиі кездесетін қателер

• Жуынатын бөлмедегі кәдімгі ГКЛ. Бір-екі жылдан кейін картон қабаттанып ажырайды, зең пайда болады. Ылғалды бөлмелерде — тек ылғалды аймақтарда гидрооқшаулағышы бар ГКЛВ.
• Қабырғадағы 9,5 мм төбелік парақ. Қабырға басқанда иіледі, сөрелер тұрмайды.
• Жұқа профиль және сирек тіректер. Есікті жапқанда қалқа дірілдейді, жіктер бойынша жарықшақ кетеді.
• Екі жақтағы парақ жіктері бір тіректе. Қалқаның қарама-қарсы жақтарындағы жіктерді кемінде бір тірекке алшақтатады.
• Парақ еден мен төбеге тығыз тиіп тұр. Төменнен шамамен 10 мм, жоғарыдан 5 мм саңылау қалдырады, әйтпесе аражабын иілгенде парақ қисаяды.
• Жік шпаклёвкасының орнына әрлеу шпаклёвкасы және таспасыз. Жік жылыту басталған алғашқы қыстың өзінде жарылады.

Сұрақтар мен жауаптар

Пәтердегі қабырғаларға қандай гипсокартон таңдау керек?

Құрғақ бөлмелерге — тіректер қадамы 600 мм қаңқадағы қалыңдығы 12,5 мм кәдімгі ГКЛ. Жуынатын бөлме мен дәретханаға — дәл сондай қалыңдықтағы ылғалға төзімді ГКЛВ.

Төбеге қандай гипсокартон таңдау керек?

Құрғақ бөлмелерде 9,5 мм төбелік ГКЛ немесе қаңқа оның салмағына есептелген болса, 12,5 мм қабырғалық парақ жарайды. Жуынатын бөлме мен асүйде ГКЛВ қояды.

ГКЛВ-нің ГКЛ-ден айырмашылығы неде?

ГКЛВ-де гидрофобты қоспалар мен зеңге қарсы сіңдірме бар, сондықтан ауаның жоғары ылғалдылығына шыдайды. Оны көк жазулары бар жасыл картонынан тануға болады.

Қайсысы жақсы — гипсокартон ба, әлде ГВЛ ме?

Қалқалар мен төбелерге көбіне гипсокартонды таңдайды: ол жеңілірек әрі жұмыс істеуге оңай. ГВЛ берігірек әрі ауырырақ, оны құрғақ еден стяжкасына және соққыға беріктік қажет қабырғаларға алады.

Гипсокартон қалқаға қандай профиль керек?

Ені бірдей ПН мен ПС жұбы: ПС-50 — аласа қалқаларға, ПС-75 пен ПС-100 — биік және дыбыс оқшаулауы бар қалқаларға. Металл қалыңдығы — 0,5 мм-ден бастап.